ΠΟΝΟΣ ΣΤΟΝ ΠΡΩΚΤΟ
Ο πόνος στον πρωκτό είναι ένα σύμπτωμα που δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα σε αιμορροΐδες. Μπορεί να οφείλεται σε ραγάδα, περιεδρικό απόστημα, θρόμβωση εξωτερικής αιμορροΐδας, συρίγγιο, φλεγμονή, δερματολογική βλάβη, μυϊκό σπασμό του πυελικού εδάφους ή λειτουργικά σύνδρομα πρωκτικού πόνου.
Η σωστή αντιμετώπιση αρχίζει με τη σωστή διάγνωση. Δεν αρκεί να περιγραφεί ο πόνος γενικά. Έχει σημασία πότε εμφανίζεται, αν σχετίζεται με την κένωση, πόσο διαρκεί, αν συνοδεύεται από αίμα, πρήξιμο, πυρετό, έκκριση, υγρασία, κνησμό ή αίσθημα πίεσης.
ΠΟΝΟΣ ΣΤΟΝ ΠΡΩΚΤΟ: ΣΥΜΠΤΩΜΑ, ΟΧΙ ΔΙΑΓΝΩΣΗ
Το πρώτο πράγμα που πρέπει να καταλάβει κανείς για τον πόνο στον πρωκτό είναι ότι ο πόνος δεν είναι διάγνωση. Δεν είναι πάθηση. Είναι σύμπτωμα.
Σύμπτωμα είναι αυτό που αναφέρει ο ίδιος ο ασθενής στον γιατρό. Είναι η υποκειμενική αίσθηση που βιώνει ο ασθενής και τη μεταφέρει προφορικά: «πονάω», «καίει», «με κόβει», «με πιέζει», «νιώθω βάρος», «πονάω μετά την κένωση».
Άρα, όταν κάποιος λέει «έχω πόνο στον πρωκτό», δεν έχει τεθεί ακόμη διάγνωση. Έχει περιγραφεί ένα σύμπτωμα. Το επόμενο και πιο σημαντικό βήμα είναι να βρεθεί πού οφείλεται αυτός ο πόνος.
Ο πόνος στον πρωκτό μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές αιτίες. Μπορεί να οφείλεται σε οργανικές παθήσεις της πρωκτικής περιοχής, σε λειτουργικές διαταραχές, αλλά και σε γενικότερες παθήσεις του οργανισμού που επηρεάζουν την περιοχή.
Οι συχνότερες οργανικές πρωκτολογικές παθήσεις που μπορεί να προκαλούν πόνο είναι η ραγάδα πρωκτού, η αιμορροϊδοπάθεια όταν επιπλακεί, η θρόμβωση εξωτερικής αιμορροΐδας, το περιεδρικό απόστημα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, το περιεδρικό συρίγγιο. Υπάρχουν επίσης λειτουργικές διαταραχές της πρωκτικής περιοχής, στις οποίες ο πόνος δεν οφείλεται απαραίτητα σε μία ορατή πληγή ή σε μία κλασική χειρουργική πάθηση, αλλά σε δυσλειτουργία της περιοχής, μυϊκό σπασμό, υπερτονία ή διαταραχή της αισθητικότητας.
Μέχρι εδώ μιλάμε για τον ασθενή που έχει πόνο στον πρωκτό επειδή υπάρχει κάποια συγκεκριμένη οργανική ή λειτουργική πάθηση. Δηλαδή για τον ασθενή που νοσεί από μία πάθηση και ένα από τα συμπτώματά του είναι ο πόνος στην πρωκτική περιοχή.
Υπάρχει όμως και μία άλλη κατηγορία ασθενών, ιδιαίτερα συχνή στην καθημερινή πρωκτολογική πράξη. Είναι οι ασθενείς που έχουν πόνο ή άλλα συμπτώματα από την πρωκτική περιοχή, αλλά κατά τα άλλα είναι υγιείς. Δεν έχουν κάποια εμφανή οργανική πάθηση που να εξηγεί πλήρως τα συμπτώματα. Δεν έχουν απόστημα, δεν έχουν ενεργό ραγάδα, δεν έχουν σοβαρή αιμορροϊδική επιπλοκή, δεν έχουν κάποια συστηματική νόσο ή χειρουργικό ιστορικό που να δικαιολογεί τον πόνο.
Σε αυτή την κατηγορία ασθενών, το βασικό ερώτημα είναι διαφορετικό. Δεν αρκεί να ψάξει κανείς μόνο αν υπάρχουν «αιμορροΐδες». Διότι πολλές φορές ο ασθενής έχει συμπτώματα από την πρωκτική περιοχή, χωρίς η αιμορροϊδοπάθεια να είναι η πραγματική αιτία των συμπτωμάτων.
Ένα πολύ συχνό παράδειγμα είναι όταν ο ασθενής λέει: «Γιατρέ, πριν έξι μήνες είχα αιμορροΐδες, μετά πέρασαν, και τώρα ξαναέχω αιμορροΐδες». Στην πραγματικότητα, οι αιμορροΐδες υπάρχουν πάντα ως φυσιολογικές ανατομικές δομές. Αυτό που έρχεται και φεύγει δεν είναι οι αιμορροΐδες. Αυτό που έρχεται και φεύγει είναι τα συμπτώματα: ο πόνος, το κάψιμο, το αίμα, η ενόχληση, η υγρασία, ο ερεθισμός.
Άρα, σε αρκετές περιπτώσεις, ο ασθενής μπορεί να έχει αιμορροΐδες στην εξέταση, αλλά τα συμπτώματα να μην οφείλονται κυρίως σε αυτές. Μπορεί να υπάρχει μία ήπια αιμορροϊδοπάθεια, η οποία όμως δεν είναι η πραγματική αιτία του πόνου. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με άλλες ήπιες πρωκτολογικές αλλοιώσεις που υπάρχουν, αλλά δεν εξηγούν μόνες τους την ένταση ή την επιμονή των συμπτωμάτων.
Σε αυτούς τους ασθενείς, ο πόνος μπορεί να σχετίζεται περισσότερο με τοπική φλεγμονή και ερεθισμό της περιοχής.
Αυτή η κατηγορία ασθενών έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί πολλές φορές μπορεί να αντιμετωπιστεί χωρίς χειρουργείο, χωρίς επεμβατική θεραπεία και χωρίς άσκοπες τοπικές παρεμβάσεις. Αν η πραγματική αιτία είναι η φλεγμονή από τη διατροφή, τότε η θεραπεία πρέπει να στοχεύει εκεί.
Με απλά λόγια: δεν έχει νόημα να χειρουργηθεί μία ήπια αιμορροϊδοπάθεια, αν ο πόνος δεν προκαλείται από αυτήν. Δεν έχει νόημα να αντιμετωπιστεί μόνο η εικόνα της περιοχής, αν το αίτιο που ερεθίζει καθημερινά τον πρωκτό συνεχίζει να υπάρχει.
Γι’ αυτό, το πρώτο και σημαντικότερο βήμα στον πόνο στον πρωκτό είναι η διάγνωση. Πρέπει να ξεκαθαριστεί αν ο πόνος οφείλεται σε μία συγκεκριμένη πάθηση που χρειάζεται τοπική ή χειρουργική αντιμετώπιση ή αν ανήκει σε εκείνη την κατηγορία όπου η διατροφή, η σύσταση των κοπράνων και η μη φυσιολογική κένωση είναι οι βασικοί παράγοντες που συντηρούν το πρόβλημα.
Ο πόνος στον πρωκτό, λοιπόν, δεν είναι διάγνωση. Είναι σύμπτωμα. Και πριν από οποιαδήποτε θεραπεία, αλοιφή, φάρμακο ή επέμβαση, πρέπει πρώτα να απαντηθεί το βασικό ερώτημα: ποια είναι η πραγματική αιτία του πόνου;
ΠΟΝΟΣ ΣΤΗΝ ΚΕΝΩΣΗ
Όταν ο πόνος εμφανίζεται κατά την κένωση ή αμέσως μετά, μία συχνή αιτία είναι η ραγάδα πρωκτού. Η ραγάδα είναι μικρή σχισμή στο δέρμα του πρωκτικού σωλήνα και συχνά προκαλεί έντονο πόνο, κάψιμο και μικρή αιμορραγία με την κένωση.
Ο πόνος της ραγάδας μπορεί να διαρκεί από λίγα λεπτά έως αρκετές ώρες μετά την τουαλέτα. Συχνά συνοδεύεται από φόβο της κένωσης, σφίξιμο, σπασμό του σφιγκτήρα και επιδείνωση όταν τα κόπρανα είναι σκληρά ή όταν υπάρχει έντονη προσπάθεια.
Σημαντικό: η ραγάδα μπορεί να μοιάζει στον ασθενή με «αιμορροΐδες», αλλά η θεραπευτική προσέγγιση είναι διαφορετική. Η εξέταση είναι απαραίτητη.
ΞΑΦΝΙΚΟΣ ΕΝΤΟΝΟΣ ΠΟΝΟΣ ΚΑΙ ΠΡΗΞΙΜΟ
Ξαφνικός έντονος πόνος στην άκρη του πρωκτού, με ψηλαφητό σκληρό πρήξιμο, μπορεί να οφείλεται σε θρόμβωση εξωτερικής αιμορροΐδας. Συνήθως ο ασθενής περιγράφει ότι εμφανίστηκε ξαφνικά ένα επώδυνο «γρομπαλάκι».
Ο πόνος μπορεί να είναι έντονος τις πρώτες ημέρες και σταδιακά να μειώνεται. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το χρονικό σημείο, την ένταση του πόνου, το μέγεθος της θρόμβωσης και την κλινική εικόνα. Δεν είναι σωστό να θεωρείται κάθε πρήξιμο στον πρωκτό απλή αιμορροΐδα χωρίς εξέταση.
ΣΥΝΕΧΗΣ ΠΟΝΟΣ, ΑΠΟΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΛΟΙΜΩΞΗ
Πόνος που επιδεινώνεται συνεχώς, συνοδεύεται από πρήξιμο, ευαισθησία, ερυθρότητα, πυρετό ή αίσθημα γενικής κακουχίας μπορεί να σχετίζεται με περιεδρικό απόστημα. Το απόστημα είναι λοίμωξη με συλλογή πύου και συνήθως χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.
Το περιεδρικό απόστημα δεν αντιμετωπίζεται ως απλός ερεθισμός. Μπορεί να χρειαστεί διάνοιξη και παροχέτευση. Η καθυστέρηση μπορεί να επιδεινώσει τον πόνο, να επεκτείνει τη λοίμωξη ή να συνδεθεί με δημιουργία περιεδρικού συριγγίου.
Πόνος με πυρετό, έντονο πρήξιμο ή επιδείνωση μέσα σε ώρες ή ημέρες δεν πρέπει να περιμένει. Χρειάζεται εξέταση.
ΧΡΟΝΙΟΣ ΠΟΝΟΣ ΚΑΙ ΠΥΕΛΙΚΟ ΕΔΑΦΟΣ
Δεν είναι κάθε πόνος στον πρωκτό αποτέλεσμα ορατής πληγής ή αιμορροΐδας. Υπάρχουν λειτουργικά σύνδρομα πρωκτικού πόνου, όπως η πρωκταλγία fugax και το σύνδρομο ανελκτήρα του πρωκτού. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο πόνος μπορεί να σχετίζεται με μυϊκό σπασμό, υπερτονία του πυελικού εδάφους ή δυσλειτουργία της αισθητικότητας.
Η πρωκταλγία fugax προκαλεί συνήθως αιφνίδια, σύντομη, έντονη ενόχληση που διαρκεί δευτερόλεπτα ή λίγα λεπτά. Το σύνδρομο ανελκτήρα του πρωκτού συνήθως προκαλεί βαθύτερο, πιο παρατεταμένο πόνο ή πίεση, που μπορεί να χειροτερεύει με το κάθισμα.
ΠΟΝΟΣ, ΑΙΜΑ ΚΑΙ ΥΓΡΑΣΙΑ
Όταν ο πόνος συνοδεύεται από αίμα, υγρασία, έκκριση, κνησμό ή αίσθημα ατελούς καθαρισμού, η διάγνωση πρέπει να γίνει με προσοχή. Η αιμορραγία μπορεί να σχετίζεται με ραγάδα, αιμορροϊδοπάθεια, φλεγμονή, τραυματισμό ή άλλες παθήσεις του τελικού εντέρου.
Η υγρασία ή η έκκριση μπορεί να δείχνει τοπική φλεγμονή, συρίγγιο, δερματίτιδα, ακράτεια υγρών ή επίμονη διαβροχή από ερεθιστικά κόπρανα. Η σωστή εξέταση διαχωρίζει τις τοπικές βλάβες από τα λειτουργικά προβλήματα της κένωσης.
ΠΟΤΕ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΑΜΕΣΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ;
Ορισμένες περιπτώσεις πόνου στον πρωκτό χρειάζονται γρήγορη ιατρική εκτίμηση και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με αλοιφές ή αναμονή.
Μπορεί να δείχνει λοίμωξη ή απόστημα.
Μπορεί να σχετίζεται με θρόμβωση, απόστημα ή άλλη οξεία πάθηση.
Αιμορραγία, πόνος που χειροτερεύει ή υποτροπιάζει χρειάζεται έλεγχο.
Άμεση εκτίμηση χρειάζεται επίσης όταν υπάρχει ανοσοκαταστολή, σακχαρώδης διαβήτης, γνωστή φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, ιστορικό καρκίνου, ανεξήγητη απώλεια βάρους ή πόνος που δεν υποχωρεί.
ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ Η ΔΙΑΓΝΩΣΗ;
Η διάγνωση αρχίζει από το ιστορικό. Ο γιατρός πρέπει να γνωρίζει πότε εμφανίζεται ο πόνος, αν σχετίζεται με την κένωση, αν υπάρχει αίμα, πρήξιμο, έκκριση, πυρετός, δυσκοιλιότητα, διάρροια, συχνές κενώσεις, αίσθημα ατελούς κένωσης ή έντονο σκούπισμα.
Ακολουθεί κλινική εξέταση της περιοχής. Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να χρειαστεί επισκόπηση, δακτυλική εξέταση, πρωκτοσκόπηση, υπέρηχος, MRI ή ενδοσκοπικός έλεγχος. Η εξέταση πρέπει να είναι στοχευμένη και προσαρμοσμένη στον πόνο και στην ανοχή του ασθενούς.
Η θεραπεία έχει νόημα μόνο όταν προηγηθεί διάγνωση. Ο πόνος στον πρωκτό δεν είναι μία πάθηση. Είναι σύμπτωμα με πολλές πιθανές αιτίες.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
- Gardner IH, Siddharthan RV, Tsikitis VL. Benign anorectal disease: hemorrhoids, fissures, and fistulas. Ann Gastroenterol. 2019.
- Hegde R, et al. Colorectal Surgery Review for Primary Care Providers. 2020.
- Jamshidi R. Anorectal Complaints: Hemorrhoids, Fissures, Abscesses, Fistulae. Clin Colon Rectal Surg. 2018.
- American Society of Colon and Rectal Surgeons. Anal Fissure Expanded Information.
- Conner JN, et al. Perianal Abscess. StatPearls. NCBI Bookshelf.
- Chiarioni G, et al. Chronic proctalgia and chronic pelvic pain syndromes. Aliment Pharmacol Ther. 2011.
- Rao SSC, et al. Anorectal Disorders. Gastroenterology. 2016.
- Zhang Q, et al. Functional anorectal pain and Rome IV classification. 2020.
ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΝΟ ΣΤΟΝ ΠΡΩΚΤΟ
Ο πόνος στον πρωκτό είναι πάντα αιμορροΐδες;
Όχι. Μπορεί να οφείλεται σε ραγάδα, θρόμβωση, απόστημα, συρίγγιο, φλεγμονή, δερματολογικό πρόβλημα ή λειτουργικό πόνο του πυελικού εδάφους.
Πότε ο πόνος είναι πιο πιθανό να είναι ραγάδα;
Όταν εμφανίζεται στην κένωση, μοιάζει με κόψιμο ή κάψιμο και μπορεί να συνοδεύεται από μικρή αιμορραγία.
Πότε πρέπει να εξεταστεί άμεσα;
Όταν υπάρχει πυρετός, έντονο πρήξιμο, επιδείνωση, έκκριση πύου, έντονη αιμορραγία ή πόνος που δεν υποχωρεί.
Μπορεί ο πόνος να είναι μυϊκός;
Ναι. Υπάρχουν λειτουργικά σύνδρομα πρωκτικού πόνου και πόνοι που σχετίζονται με σπασμό ή υπερτονία του πυελικού εδάφους.
Το περιεχόμενο της σελίδας είναι αποκλειστικά ενημερωτικό. Δεν αποτελεί διάγνωση, δεν υποκαθιστά την κλινική εξέταση και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως οδηγία αυτοδιάγνωσης ή αυτοθεραπείας. Κάθε πόνος στον πρωκτό που επιμένει, επιδεινώνεται ή συνοδεύεται από αίμα, πυρετό, πρήξιμο ή έκκριση πρέπει να αξιολογείται από γιατρό.
ΡΑΝΤΕΒΟΥ ΓΙΑ ΠΟΝΟ ΣΤΟΝ ΠΡΩΚΤΟ
Ο πόνος στον πρωκτό χρειάζεται σωστή διάγνωση. Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία και όχι από μία γενική περιγραφή του συμπτώματος.