Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο και ο ρόλος της διατροφής
Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών δεν αποτελεί απλώς μία γυναικολογική εικόνα με «κύστεις» στις ωοθήκες. Η σύγχρονη βιβλιογραφία το περιγράφει όλο και περισσότερο ως ένα πολυενδοκρινικό και μεταβολικό σύνδρομο, στο οποίο η ινσουλινοαντίσταση, η υπερινσουλιναιμία και η υπερανδρογοναιμία βρίσκονται στον πυρήνα της παθοφυσιολογίας.
Τι είναι το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών
Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, παλαιότερα γνωστό διεθνώς ως σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, αποτελεί μία από τις συχνότερες ενδοκρινικές διαταραχές των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. Για πολλά χρόνια, το όνομα αυτό δημιούργησε την εντύπωση ότι το βασικό πρόβλημα βρίσκεται στις ωοθήκες και στις λεγόμενες «κύστεις». Η σύγχρονη όμως βιβλιογραφία δείχνει ότι το σύνδρομο δεν είναι απλώς μια ωοθηκική πάθηση.
Πρόκειται για ένα σύνθετο ορμονικό, μεταβολικό και αναπαραγωγικό σύνδρομο, στο οποίο η ωοθήκη αποτελεί ένα από τα όργανα που εκφράζουν τη διαταραχή, όχι απαραίτητα την αρχική αιτία της.
Το σύνδρομο μπορεί να εκφραστεί με διαταραχές κύκλου, ανωοθυλακιορρηξία, ακμή, υπερτρίχωση, αυξημένο βάρος, δυσκολία σύλληψης, ινσουλινοαντίσταση και αυξημένο μεταβολικό κίνδυνο. Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στην εικόνα των ωοθηκών στο υπερηχογράφημα, αλλά να λαμβάνει υπόψη το συνολικό ενδοκρινικό και μεταβολικό προφίλ της γυναίκας.
Από το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών στο Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο: γιατί άλλαξε το όνομα
Το 2026 ανακοινώθηκε διεθνώς η μετονομασία του Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών σε Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο — Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome, δηλαδή Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο. Η Endocrine Society ανακοίνωσε ότι το Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο είναι το νέο όνομα της κατάστασης που προηγουμένως ονομαζόταν Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, επισημαίνοντας ότι αφορά περίπου 1 στις 8 γυναίκες και περισσότερες από 170 εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως. [1]
Η αλλαγή του ονόματος δεν είναι απλώς τυπική. Το παλιό όνομα, «σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών», εστίαζε λανθασμένα στις ωοθήκες και στις «κύστεις», ενώ στην πραγματικότητα το σύνδρομο έχει ευρύτερη ενδοκρινική και μεταβολική βάση. Το άρθρο στο The Lancet περιγράφει το Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome — Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο ως το νέο όνομα του συνδρόμου που προηγουμένως ονομαζόταν Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. [2]
Η American Society for Reproductive Medicine επίσης υποστηρίζει τη μετονομασία σε Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο, τονίζοντας ότι το νέο όνομα αποδίδει καλύτερα τις πολύπλοκες ορμονικές και μεταβολικές επιπτώσεις του συνδρόμου. [3]
Το Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο ως μεταβολικό πρόβλημα
Η διεθνής οδηγία του 2023 για το Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών αναφέρει ότι το σύνδρομο έχει αναπαραγωγικά, μεταβολικά και ψυχολογικά χαρακτηριστικά και ότι επηρεάζει περίπου το 10–13% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. [4]
Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία της οδηγίας είναι ότι η ινσουλινοαντίσταση αποτελεί παθοφυσιολογικό παράγοντα στο Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών / Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο. Συγκεκριμένα, στην παράγραφο 1.9.12 αναφέρεται ότι η ινσουλινοαντίσταση είναι παθοφυσιολογικός παράγοντας στο Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, παρότι οι διαθέσιμες κλινικές μετρήσεις ινσουλίνης έχουν περιορισμένη κλινική χρησιμότητα και δεν συνιστώνται ως εξέταση ρουτίνας. Το ίδιο επαναλαμβάνεται και στην παράγραφο 3.1.10 της ίδιας οδηγίας. [5]
Αυτό έχει μεγάλη σημασία. Σημαίνει ότι το Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως γυναικολογικό ή αναπαραγωγικό πρόβλημα. Πρέπει να κατανοείται ως διαταραχή στην οποία η ινσουλίνη, η γλυκόζη, το βάρος, ο λιπώδης ιστός, η φλεγμονή και η ορμονική παραγωγή συνδέονται μεταξύ τους.
Η παραπάνω αλληλουχία εξηγεί γιατί η διατροφή και ο τρόπος ζωής δεν είναι απλώς «συμπληρωματικές» παρεμβάσεις. Στο Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο, η διατροφή μπορεί να στοχεύσει απευθείας στον παθοφυσιολογικό πυρήνα του προβλήματος.
Ινσουλινοαντίσταση, υπερινσουλιναιμία και υπερανδρογοναιμία
Η ινσουλινοαντίσταση οδηγεί συχνά σε αυξημένη παραγωγή ινσουλίνης. Η υπερινσουλιναιμία μπορεί να διεγείρει την παραγωγή ανδρογόνων από την ωοθήκη, ενώ ταυτόχρονα μπορεί να μειώσει την παραγωγή της SHBG από το ήπαρ. Όταν μειώνεται η SHBG, αυξάνεται το ελεύθερο βιοδραστικό κλάσμα των ανδρογόνων. Έτσι, η μεταβολική διαταραχή μετατρέπεται σε ορμονική διαταραχή.
Αυτή η διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχή της ωοθυλακιορρηξίας, ασταθή κύκλο, ακμή, υπερτρίχωση και δυσκολία σύλληψης. Η ωοθήκη, επομένως, δεν πρέπει να θεωρείται απομονωμένο όργανο που πάσχει ανεξάρτητα από το υπόλοιπο σώμα. Είναι μέρος ενός ευρύτερου μεταβολικού και ενδοκρινικού δικτύου.
Ο ρόλος της διατροφής στο Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο
Η διεθνής οδηγία του 2023 συστήνει παρέμβαση στον τρόπο ζωής για όλες τις γυναίκες με Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών / Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο. Η παρέμβαση μπορεί να περιλαμβάνει άσκηση, διατροφή και συμπεριφορικές στρατηγικές, με στόχο τη βελτίωση της μεταβολικής υγείας, της κεντρικής παχυσαρκίας και του λιπιδαιμικού προφίλ. [6]
Η οδηγία τονίζει επίσης ότι ακόμη και σε γυναίκες χωρίς υπερβάλλον βάρος, η έμφαση πρέπει να δίνεται στον υγιεινό τρόπο ζωής και στην πρόληψη της αύξησης βάρους. [5]
Η διατροφική παρέμβαση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή επηρεάζει άμεσα την ινσουλίνη. Όταν η διατροφή περιέχει συχνά τρόφιμα με υψηλό γλυκαιμικό και ινσουλινικό φορτίο, όπως ζάχαρη, λευκό αλεύρι, γλυκά, αναψυκτικά, χυμούς, επεξεργασμένα δημητριακά και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, το σώμα εκτίθεται επαναλαμβανόμενα σε αυξημένες μεταγευματικές απαιτήσεις ινσουλίνης.
Σε ένα άτομο με προδιάθεση για ινσουλινοαντίσταση, αυτό μπορεί να συντηρεί τον φαύλο κύκλο της υπερινσουλιναιμίας και της υπερανδρογοναιμίας. Γι’ αυτό, από παθοφυσιολογική άποψη, η πρώτη διατροφική κατεύθυνση στο Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο είναι η μείωση των τροφών που αυξάνουν έντονα και συχνά τη γλυκόζη και την ινσουλίνη.
Τρόφιμα που συνήθως επιβαρύνουν
- ζάχαρη και γλυκά,
- λευκό αλεύρι και αρτοσκευάσματα,
- χυμοί και αναψυκτικά,
- επεξεργασμένα δημητριακά,
- υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.
Βασική διατροφική κατεύθυνση
- μείωση γλυκαιμικού και ινσουλινικού φορτίου,
- επαρκής πρωτεΐνη,
- φυσικά λιπαρά καλής ποιότητας,
- μη επεξεργασμένες τροφές,
- εξατομίκευση από γιατρό ή εξειδικευμένο επαγγελματία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι γυναίκες πρέπει να ακολουθούν την ίδια δίαιτα. Σημαίνει όμως ότι η διατροφή πρέπει να σχεδιάζεται με βασικό στόχο τη βελτίωση της ινσουλινοευαισθησίας και τη μείωση της υπερινσουλιναιμίας.
Low-carb και ketogenic διατροφή στο Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο
Οι δίαιτες χαμηλών υδατανθράκων έχουν ισχυρή παθοφυσιολογική λογική στο Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο, επειδή στοχεύουν απευθείας στη μείωση της ινσουλινικής επιβάρυνσης. Όταν μειώνεται η πρόσληψη επεξεργασμένων υδατανθράκων και τροφών υψηλού γλυκαιμικού φορτίου, μειώνεται και η ανάγκη για συχνή υψηλή έκκριση ινσουλίνης.
Αυτό μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση της ινσουλινοαντίστασης, του σωματικού βάρους, της κοιλιακής παχυσαρκίας και του ορμονικού προφίλ. Τα δεδομένα για την κετογονική δίαιτα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα, αλλά χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία.
Μετα-ανάλυση του 2025 ανέφερε ότι οι κετογονικές δίαιτες σε γυναίκες με Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είχαν ευνοϊκές επιδράσεις στο βάρος, στη σύσταση σώματος, σε γλυκομεταβολικές παραμέτρους και στο ορμονικό προφίλ. Οι συγγραφείς σημείωσαν ότι οι very-low-energy ketogenic diets μπορεί να έχουν επιπλέον πλεονεκτήματα, ιδιαίτερα στη μείωση της λιπώδους μάζας και των τριγλυκεριδίων, αλλά τόνισαν ότι χρειάζονται μεγαλύτερες και καλύτερα σχεδιασμένες μελέτες. [7]
Άλλη συστηματική ανασκόπηση ανέφερε ότι η κετογονική δίαιτα φαίνεται να προσφέρει μεγαλύτερα οφέλη σε απώλεια βάρους, ινσουλινοαντίσταση και επίπεδα LH, ενώ τα αποτελέσματα στα λιπίδια και στα ανδρογόνα ήταν λιγότερο σταθερά και χρειάζονται προσεκτική αξιολόγηση λόγω ετερογένειας των μελετών. [8]
Μεσογειακή και αντιφλεγμονώδης διατροφή
Η μεσογειακή διατροφή έχει επίσης ενδιαφέρον στο Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο, όχι επειδή είναι «μαγική» δίαιτα, αλλά επειδή συνδυάζει στοιχεία που μπορούν να βελτιώσουν τη μεταβολική και φλεγμονώδη επιβάρυνση: ελαιόλαδο, ψάρια, αυγά, ξηρούς καρπούς, λαχανικά, όσπρια, μη επεξεργασμένες τροφές, μονοακόρεστα λιπαρά, ω-3 λιπαρά και πολυφαινόλες.
Ανασκόπηση στο Proceedings of the Nutrition Society αναφέρει ότι τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν πιθανό ρόλο της μεσογειακής δίαιτας στη διαχείριση του Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, ιδίως μέσω μηχανισμών που αφορούν την ινσουλινοαντίσταση και την υπερανδρογοναιμία, αν και απαιτούνται καλά σχεδιασμένες κλινικές δοκιμές. [9]
Στην πράξη, η μεσογειακή διατροφή μπορεί να είναι χρήσιμη όταν εφαρμόζεται σωστά: όχι ως διατροφή με συχνή κατανάλωση ψωμιού, ζυμαρικών, γλυκών και επεξεργασμένων υδατανθράκων, αλλά ως διατροφή βασισμένη σε πραγματικές, μη επεξεργασμένες τροφές, επαρκή πρωτεΐνη, καλά λιπαρά και χαμηλότερο γλυκαιμικό φορτίο.
Συμπέρασμα
Το σύνδρομο που παλαιότερα ονομαζόταν Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών — σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών μετονομάζεται πλέον σε Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο — Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome, δηλαδή Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο. Η μετονομασία αποτυπώνει καλύτερα την πραγματική φύση του προβλήματος: δεν πρόκειται απλώς για «κύστεις» στις ωοθήκες, αλλά για συστηματική ενδοκρινική και μεταβολική διαταραχή.
Η ινσουλινοαντίσταση αποτελεί βασικό παθοφυσιολογικό παράγοντα του συνδρόμου. Η υπερινσουλιναιμία μπορεί να ενισχύσει την υπερανδρογοναιμία και να διαταράξει την ωοθυλακιορρηξία. Επομένως, η διατροφή δεν είναι δευτερεύουσα παρέμβαση. Είναι κεντρικό εργαλείο τροποποίησης του μεταβολικού υποστρώματος του συνδρόμου.
Το κείμενο είναι αποκλειστικά ενημερωτικό, δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή και δεν αντικαθιστά την εξέταση, διάγνωση ή θεραπευτική καθοδήγηση από γιατρό. Κάθε γυναίκα με συμπτώματα ή διάγνωση Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο/Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών πρέπει να απευθύνεται σε γυναικολόγο ή/και ενδοκρινολόγο για εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Συχνές ερωτήσεις
Τι σημαίνει Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο;
Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο σημαίνει Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome, δηλαδή Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο. Είναι το νέο όνομα που προτάθηκε για το σύνδρομο που παλαιότερα ονομαζόταν Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.
Γιατί δεν είναι σωστό να θεωρείται απλώς πρόβλημα των ωοθηκών;
Επειδή το σύνδρομο αφορά ταυτόχρονα τον μεταβολισμό, την ινσουλίνη, τα ανδρογόνα, τον κύκλο, το βάρος και τη συνολική ενδοκρινική ρύθμιση. Η ωοθήκη είναι ένα από τα όργανα που εκφράζουν τη διαταραχή.
Η ινσουλινοαντίσταση είναι βασικός μηχανισμός στο Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών / Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο;
Ναι. Η διεθνής οδηγία του 2023 αναφέρει ρητά στις παραγράφους 1.9.12 και 3.1.10 ότι η ινσουλινοαντίσταση αποτελεί παθοφυσιολογικό παράγοντα στο Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, παρότι οι διαθέσιμες κλινικές μετρήσεις ινσουλίνης δεν συνιστώνται ως ρουτίνα.
Μπορεί η διατροφή να διορθώσει το Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο;
Η διατροφή μπορεί να βελτιώσει σημαντικά το μεταβολικό και ορμονικό περιβάλλον του συνδρόμου, ιδίως όταν στοχεύει στη μείωση της υπερινσουλιναιμίας και στη βελτίωση της ινσουλινοευαισθησίας. Δεν πρέπει όμως να παρουσιάζεται ως μία απλή ή ίδια λύση για όλες τις γυναίκες.
Ποια διατροφή έχει τη μεγαλύτερη λογική;
Η βασική λογική είναι η μείωση της ζάχαρης, των επεξεργασμένων υδατανθράκων και των υπερεπεξεργασμένων τροφών. Σε ορισμένες γυναίκες μπορεί να εφαρμοστεί μεσογειακό, low-carb ή ketogenic μοντέλο, ανάλογα με τα συμπτώματα, το βάρος, τις εξετάσεις και την ιατρική εκτίμηση.
Η κετογονική δίαιτα βοηθά στο Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών / Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο;
Οι μετα-αναλύσεις δείχνουν ενδιαφέροντα ευρήματα για βάρος, ινσουλινοαντίσταση και ορισμένες ορμονικές παραμέτρους. Ωστόσο, οι μελέτες παραμένουν περιορισμένες και η εφαρμογή της χρειάζεται εξατομίκευση και παρακολούθηση.
Χρειάζεται πάντα απώλεια βάρους;
Όταν υπάρχει υπερβάλλον βάρος, η απώλεια βάρους μπορεί να βοηθήσει σημαντικά. Ωστόσο, ακόμη και σε γυναίκες χωρίς αυξημένο βάρος, η βελτίωση της διατροφής και του τρόπου ζωής παραμένει σημαντική για τη μεταβολική υγεία.
Ποιος γιατρός πρέπει να αξιολογήσει το σύνδρομο;
Η αξιολόγηση γίνεται συνήθως από γυναικολόγο και/ή ενδοκρινολόγο. Όταν υπάρχει μεταβολική επιβάρυνση, μπορεί να χρειάζεται συνεργασία με γιατρό που αξιολογεί σφαιρικά τον μεταβολισμό και την κλινική εικόνα.
Βιβλιογραφικές αναφορές
- Endocrine Society. Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome: New name to improve diagnosis and care of condition affecting 170 million women worldwide. 2026. Άνοιγμα πηγής
- Teede HJ et al. Polyendocrine metabolic ovarian syndrome, the new name for Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. The Lancet. 2026. Άνοιγμα πηγής
- American Society for Reproductive Medicine. Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών is Now Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο: Understanding the Name Change. 2026. Άνοιγμα πηγής
- Teede HJ et al. Recommendations from the 2023 International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2023. Άνοιγμα πηγής
- ASRM Practice Guidance. Recommendations from the 2023 International Evidence-based Guideline for Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Παράγραφοι 1.9.12 και 3.1.10 για την ινσουλινοαντίσταση. Άνοιγμα πηγής
- 2023 International Evidence-based Guideline for Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. PDF version. Άνοιγμα PDF
- Cannarella R et al. Effects of ketogenic diets on polycystic ovary syndrome. 2025. Άνοιγμα πηγής
- Arsenaki E et al. The effects of ketogenic diet on polycystic ovary syndrome. Clinical Nutrition. 2025. Άνοιγμα πηγής
- Barrea L et al. Potential role of the Mediterranean diet for the treatment and management of polycystic ovary syndrome: a review of the pathophysiological mechanisms and clinical evidence. Proceedings of the Nutrition Society. Άνοιγμα πηγής
Ιωάννης Παπαγιαννόπουλος
Ιατρός – Χειρουργός, με αποκλειστική ενασχόληση την Πρωκτολογία και τη σύγχρονη αντιμετώπιση παθήσεων του πρωκτού και της κύστης κόκκυγος.
Το παραπάνω άρθρο είναι ενημερωτικό και αφορά τη βιβλιογραφική κατανόηση του Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών / Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο ως μεταβολικού συνδρόμου. Για εξατομικευμένη αξιολόγηση του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών απαιτείται επικοινωνία με γυναικολόγο ή/και ενδοκρινολόγο.