Έρπητας: οι πιο συχνές μορφές και τι πρέπει να γνωρίζει το κοινό

Ο έρπητας είναι ιογενής λοίμωξη που προκαλείται από τον ιό του απλού έρπητα, δηλαδή από τον HSV-1 ή τον HSV-2. Και οι δύο τύποι μπορούν να προκαλέσουν λοίμωξη σε διαφορετικές περιοχές του σώματος, αλλά οι συχνότερες κλινικές μορφές είναι ο επιχείλιος έρπητας και ο έρπητας των γεννητικών οργάνων. Ο ιός παραμένει λανθάνων στο σώμα μετά την αρχική λοίμωξη και για αυτό μπορεί να δίνει υποτροπές αργότερα.

Τι είναι ο έρπητας;

Ο έρπητας είναι λοίμωξη από τον ιό herpes simplex. Οι δύο βασικοί τύποι είναι ο HSV-1 και ο HSV-2. Παραδοσιακά, ο HSV-1 συνδέεται περισσότερο με τον επιχείλιο έρπητα και ο HSV-2 με τον γεννητικό έρπητα, όμως στην πράξη και οι δύο μπορούν να προκαλέσουν βλάβες σε στοματική, γεννητική ή πρωκτική περιοχή.

Μετά την πρώτη λοίμωξη, ο ιός δεν απομακρύνεται πλήρως από τον οργανισμό. Παραμένει σε λανθάνουσα μορφή στα αισθητικά γάγγλια και μπορεί να επανενεργοποιηθεί, προκαλώντας νέα επεισόδια.

Ποιες είναι οι πιο συχνές μορφές έρπητα;

Οι πιο συχνές μορφές είναι ο επιχείλιος έρπητας και ο έρπητας γεννητικών οργάνων. Πιο σπάνια αλλά κλινικά σημαντική είναι η εντόπιση στον πρωκτό ή στην περιπρωκτική περιοχή, η ερπητική δακτυλίτιδα, καθώς και άλλες εντοπίσεις στο στόμα, στον φάρυγγα ή στο μάτι.

Για το κοινό, το πιο σημαντικό είναι να καταλάβει ότι ο όρος «έρπητας» δεν αναφέρεται πάντα στην ίδια ανατομική περιοχή και ότι η ακριβής μορφή αλλάζει τον τρόπο μετάδοσης, τα συμπτώματα και τη συχνότητα υποτροπών.

Επιχείλιος έρπητας

Ο επιχείλιος έρπητας είναι η πιο γνωστή μορφή. Εμφανίζεται συνήθως στα χείλη ή γύρω από το στόμα με μικρές επώδυνες φυσαλίδες που σπάζουν και κάνουν εφελκίδες. Συνδέεται συχνότερα με τον HSV-1, αν και θεωρητικά και ο HSV-2 μπορεί να εντοπιστεί στην περιοχή του στόματος.

Η πρώτη λοίμωξη μπορεί να είναι πιο έντονη, ενώ οι υποτροπές είναι συχνά πιο ήπιες και εντοπισμένες. Σε αρκετούς ανθρώπους προηγείται αίσθημα καύσου, νυγμού ή κνησμού πριν εμφανιστεί η βλάβη.

Έρπητας γεννητικών οργάνων

Ο έρπητας γεννητικών οργάνων είναι από τις πιο συχνές σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις. Μπορεί να προκαλεί επώδυνες φυσαλίδες, έλκη, κάψιμο, δυσουρία και τοπική ευαισθησία στην περιοχή των γεννητικών οργάνων, του περινέου ή της βουβωνικής χώρας.

Ο HSV-2 συνδέεται συχνότερα με αυτή τη μορφή και έχει μεγαλύτερη τάση για υποτροπές. Όμως τα τελευταία χρόνια ένα μέρος των γεννητικών λοιμώξεων σχετίζεται και με HSV-1, ιδιαίτερα μετά από στοματογεννητική επαφή.

Έρπητας στο στόμα και στον φάρυγγα

Ο HSV μπορεί να προκαλέσει βλάβες όχι μόνο στα χείλη αλλά και μέσα στο στόμα ή στον φάρυγγα. Αυτό μπορεί να εκδηλωθεί με στοματίτιδα, επώδυνα έλκη ή γενικότερο ερεθισμό της στοματικής κοιλότητας, ιδιαίτερα στο πρώτο επεισόδιο.

Η στοματική λοίμωξη είναι πιο συχνή με HSV-1, αλλά ο εντοπισμός εξαρτάται από τον τρόπο μετάδοσης και από το ιστορικό έκθεσης.

Έρπητας στον πρωκτό και στην περιπρωκτική περιοχή

Ο έρπητας μπορεί να εμφανιστεί στον πρωκτό ή στην περιπρωκτική περιοχή, ιδιαίτερα μετά από πρωκτική σεξουαλική επαφή. Η κλινική εικόνα μπορεί να περιλαμβάνει επώδυνες βλάβες, κάψιμο, ερεθισμό, πόνο στην κένωση ή αίσθημα δυσφορίας στην περιοχή.

Αυτό έχει σημασία γιατί οι βλάβες μπορεί να μπερδευτούν με άλλες πρωκτολογικές καταστάσεις, όπως ραγάδα, φλεγμονή ή άλλη δερματική βλάβη. Στη διαφορική διάγνωση των γεννητικών, πρωκτικών ή περιπρωκτικών ελκών, ο έρπητας και η σύφιλη παραμένουν από τις βασικές αιτίες που πρέπει να αποκλείονται.

Ερπητική δακτυλίτιδα

Η ερπητική δακτυλίτιδα είναι λοίμωξη των δακτύλων από HSV και εμφανίζεται με επώδυνη φλεγμονή, οίδημα και φυσαλίδες. Είναι σαφώς λιγότερο συχνή από τον επιχείλιο ή τον γεννητικό έρπητα, αλλά αποτελεί αναγνωρισμένη μορφή λοίμωξης.

Έχει σημασία κυρίως γιατί μπορεί να μιμηθεί βακτηριακή φλεγμονή του δακτύλου και να οδηγήσει σε λανθασμένη αρχική εκτίμηση.

HSV-1 και HSV-2: τι σημαίνουν στην πράξη;

Στην πράξη, ο HSV-1 σχετίζεται συχνότερα με στοματικές λοιμώξεις και ο HSV-2 συχνότερα με γεννητικές λοιμώξεις. Όμως αυτή η διάκριση δεν είναι απόλυτη. Και οι δύο τύποι μπορούν να ανιχνευθούν και στις δύο ανατομικές περιοχές.

Από κλινική άποψη, η πιο χρήσιμη διαφορά είναι ότι ο HSV-2 έχει κατά κανόνα μεγαλύτερη πιθανότητα υποτροπών όταν προκαλεί γεννητική λοίμωξη, ενώ ο HSV-1 συνδέεται συχνότερα με λιγότερες υποτροπές στη γεννητική εντόπιση.

Πώς μεταδίδεται;

Η μετάδοση γίνεται με άμεση επαφή δέρμα με δέρμα ή βλεννογόνου με βλεννογόνο, συνήθως κατά τη σεξουαλική επαφή ή κατά τη στενή επαφή με ενεργές βλάβες. Ο ιός μπορεί όμως να μεταδίδεται και όταν δεν υπάρχουν εμφανείς βλάβες, λόγω ασυμπτωματικής αποβολής ιού.

Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους που ο έρπητας μπορεί να μεταδίδεται χωρίς ο φορέας να έχει σαφή εικόνα ότι βρίσκεται σε ενεργό επεισόδιο.

Γιατί κάνει υποτροπές;

Οι υποτροπές συμβαίνουν επειδή ο ιός παραμένει λανθάνων στα νεύρα μετά την πρώτη λοίμωξη. Αργότερα μπορεί να επανενεργοποιηθεί και να προκαλέσει νέα επεισόδια, τα οποία συνήθως είναι πιο ήπια από το πρώτο.

Ο ακριβής αριθμός υποτροπών διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και εξαρτάται και από τον τύπο του ιού και από την ανατομική εντόπιση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση γίνεται ιδανικά όταν υπάρχει ενεργή βλάβη, με λήψη δείγματος από τη βλάβη για μοριακό έλεγχο. Η κλινική εικόνα μπορεί να είναι χαρακτηριστική, αλλά δεν είναι πάντα αρκετή από μόνη της. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθούν και ορολογικές εξετάσεις, ανάλογα με το διαγνωστικό ερώτημα.

Όταν υπάρχουν έλκη στην περιοχή των γεννητικών οργάνων, του πρωκτού ή του στόματος, η σωστή ιατρική αξιολόγηση είναι σημαντική γιατί δεν είναι όλα τα έλκη έρπητας.

Ποια είναι η θεραπεία;

Η θεραπεία βασίζεται σε αντιικά φάρμακα, όπως acyclovir, valacyclovir ή famciclovir. Τα φάρμακα αυτά δεν εκριζώνουν τον ιό, αλλά μειώνουν τη διάρκεια και τη βαρύτητα του επεισοδίου. Σε ασθενείς με συχνές υποτροπές, η καθημερινή κατασταλτική αγωγή μπορεί να μειώσει τις υποτροπές και να μειώσει και τον κίνδυνο μετάδοσης.

Συμπέρασμα

Ο έρπητας δεν είναι μία μόνο κλινική εικόνα. Οι πιο συχνές μορφές του είναι ο επιχείλιος και ο γεννητικός έρπητας, αλλά μπορεί επίσης να εμφανιστεί στον πρωκτό, στο στόμα ή στα δάκτυλα. Η ακριβής μορφή εξαρτάται από τον τύπο του ιού, την περιοχή της λοίμωξης και τον τρόπο μετάδοσης.

Το βασικό για το κοινό είναι να γνωρίζει ότι ο ιός μπορεί να υπάρχει χωρίς συμπτώματα, να υποτροπιάζει και να χρειάζεται σωστή διάγνωση όταν υπάρχουν ύποπτες βλάβες.

Το παρόν κείμενο είναι αποκλειστικά ενημερωτικό, δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή και δεν αντικαθιστά την εξέταση, τη διάγνωση ή την αξιολόγηση από γιατρό. Κάθε άτομο με βλάβες, έλκη, κάψιμο ή πόνο στην περιοχή του στόματος, των γεννητικών οργάνων ή του πρωκτού πρέπει να αξιολογείται από γιατρό.

Πηγές PubMed / NCBI

1. CDC About Genital Herpes
2. WHO Herpes Simplex Virus Fact Sheet
3. Herpes Simplex Type 1 – StatPearls
4. Herpes Simplex Type 2 – StatPearls
5. CDC Diseases Characterized by Genital, Anal, or Perianal Ulcers
6. CDC STI Treatment Guidelines