Σύνδρομο ανελκτήρα του πρωκτού

Το σύνδρομο ανελκτήρα του πρωκτού είναι μία μορφή χρόνιου λειτουργικού πόνου της περιοχής του πυελικού εδάφους. Δεν πρόκειται για μία κλασική χειρουργική πάθηση όπως η ραγάδα, το απόστημα ή η θρομβωμένη αιμορροΐδα. Πρόκειται περισσότερο για ένα πρόβλημα δυσλειτουργίας και υπερτονίας των μυών του πυελικού εδάφους, ιδιαίτερα των μυών που συμμετέχουν στη στήριξη της πυέλου και στη λειτουργία της αφόδευσης.

Αυτό είναι και το σημείο που συχνά μπερδεύει τον ασθενή. Μπορεί να υπάρχει πραγματικός πόνος, πραγματική δυσφορία, αίσθημα πίεσης ή βάρος χαμηλά, αλλά να μη φαίνεται κάποια εμφανής βλάβη στον πρωκτό. Τότε ο ασθενής νομίζει ότι «δεν έχει τίποτα», ενώ στην πραγματικότητα έχει μία λειτουργική διαταραχή που χρειάζεται σωστή διάγνωση και σωστή καθοδήγηση.

Τι είναι το σύνδρομο ανελκτήρα του πρωκτού;

Το σύνδρομο ανελκτήρων του πρωκτού είναι ένας τύπος χρόνιου ανορθοπρωκτικού ή πυελικού πόνου που σχετίζεται με αυξημένη τάση, σπασμό ή ευαισθησία των μυών του πυελικού εδάφους. Οι ανελκτήρες του πρωκτού είναι μύες που στηρίζουν τα πυελικά όργανα και συμμετέχουν στη λειτουργία της ούρησης, της αφόδευσης και της εγκράτειας.

Όταν αυτοί οι μύες είναι σε κατάσταση υπερτονίας ή λειτουργούν με λανθασμένο τρόπο, μπορεί να δημιουργείται χρόνιος πόνος, αίσθημα πίεσης, βάρος, δυσφορία στην περιοχή του ορθού ή της πυέλου, και μερικές φορές πόνος που αντανακλά σε γειτονικές περιοχές.

Δεν πρόκειται δηλαδή πάντα για «πρόβλημα του εντέρου» ή για μία βλάβη που φαίνεται με το μάτι. Πολλές φορές πρόκειται για μυϊκό και λειτουργικό πρόβλημα του πυελικού εδάφους.

Πού πονάει συνήθως;

Ο πόνος μπορεί να εντοπίζεται χαμηλά στο ορθό, στον πρωκτό, βαθιά μέσα στη λεκάνη ή στην περιοχή του περινέου. Σε ορισμένους ασθενείς περιγράφεται σαν βάρος, πίεση, κράμπα ή αίσθημα ότι «κάτι τραβάει» χαμηλά.

Στις γυναίκες ο πόνος μπορεί να γίνει ακόμη πιο παραπλανητικός, γιατί μπορεί να αντανακλά προς τον κόλπο, τη χαμηλή πύελο ή την κατώτερη κοιλιά. Έτσι, μία γυναίκα μπορεί να νομίζει ότι έχει καθαρά γυναικολογικό πρόβλημα, ενώ στην πραγματικότητα μέρος της συμπτωματολογίας προέρχεται από το πυελικό έδαφος.

Ο πόνος συχνά χειροτερεύει με το παρατεταμένο κάθισμα, το στρες, τη δυσκοιλιότητα, τη δύσκολη κένωση ή τη μυϊκή ένταση. Μερικές φορές βελτιώνεται όταν ο ασθενής ξαπλώσει ή όταν μειωθεί η πίεση στην περιοχή.

Γιατί εμφανίζεται;

Δεν υπάρχει πάντα μία και μοναδική αιτία. Συχνά πρόκειται για συνδυασμό παραγόντων: μυϊκή υπερτονία, χρόνιο σφίξιμο του πυελικού εδάφους, δυσσυνέργεια στην αφόδευση, ψυχοσωματική επιβάρυνση, χρόνιο στρες, προηγούμενο επώδυνο επεισόδιο στην περιοχή ή συνύπαρξη άλλων συνδρόμων χρόνιου πόνου.

Σε μερικούς ασθενείς το πρόβλημα αρχίζει μετά από περίοδο έντονης δυσκοιλιότητας, δύσκολης αφόδευσης ή επίμονου πόνου από άλλη πρωκτική πάθηση. Σε άλλους συνυπάρχει με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, χρόνιο πυελικό πόνο, δυσπαρευνία, πόνο στην ούρηση ή λειτουργικές διαταραχές του πυελικού εδάφους.

Η ουσία είναι ότι το σώμα μπαίνει σε έναν φαύλο κύκλο. Ο πόνος αυξάνει τη μυϊκή σύσπαση και η μυϊκή σύσπαση διατηρεί τον πόνο.

Ποια συμπτώματα προκαλεί;

Το σύνδρομο ανελκτήρων του πρωκτού δεν εμφανίζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Κάποιοι ασθενείς έχουν βαθύ πόνο στο ορθό. Άλλοι νιώθουν μόνιμο βάρος χαμηλά. Άλλοι έχουν πόνο που επιδεινώνεται όταν κάθονται ή μετά την κένωση.

Συχνά συμπτώματα είναι:

• βαθύς πόνος στον πρωκτό ή στο ορθό,
• αίσθημα πίεσης χαμηλά στη λεκάνη,
• πόνος που χειροτερεύει στο κάθισμα,
• δυσφορία μετά την αφόδευση,
• αίσθημα ατελούς κένωσης,
• πόνος στο περίνεο ή στον κόλπο στις γυναίκες,
• πόνος που επιμένει χωρίς εμφανή εξωτερική βλάβη.

Ο πόνος μπορεί να είναι διαλείπων ή πιο χρόνιος. Σε μερικούς ασθενείς εμφανίζεται σε εξάρσεις. Σε άλλους είναι σχεδόν καθημερινός.

Πώς ξεχωρίζει από άλλες παθήσεις της περιοχής;

Αυτό είναι από τα πιο σημαντικά σημεία. Δεν πρέπει κάθε πόνος στον πρωκτό ή χαμηλά στην πύελο να βαφτίζεται σύνδρομο ανελκτήρων. Πρώτα πρέπει να αποκλειστούν άλλες παθήσεις που έχουν πραγματική ανατομική βλάβη.

Παθήσεις όπως ραγάδα πρωκτού, περιεδρικό απόστημα, συρίγγιο, θρομβωμένη εξωτερική αιμορροΐδα, ενδομητρίωση, κύστη ωοθήκης, λοίμωξη ουροποιητικού, διάμεση κυστίτιδα ή φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου μπορεί να δίνουν παρόμοιο πόνο ή να συνυπάρχουν.

Άρα η διάγνωση του συνδρόμου ανελκτήρων είναι διάγνωση που γίνεται αφού προηγηθεί σωστή κλινική εκτίμηση και αποκλεισμός άλλων αιτίων.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στο ιστορικό και στην κλινική εξέταση. Ο γιατρός αξιολογεί τη μορφή του πόνου, τη διάρκειά του, τη σχέση του με την αφόδευση, το κάθισμα, την ούρηση, τη σεξουαλική επαφή και τυχόν άλλα συνοδά συμπτώματα.

Σημαντική είναι και η δακτυλική εξέταση, γιατί πολλές φορές αποκαλύπτει αυξημένο τόνο ή ευαισθησία των μυών του πυελικού εδάφους. Όταν με την πίεση συγκεκριμένων σημείων αναπαράγεται ο χαρακτηριστικός πόνος, αυτό βοηθά σημαντικά τη διάγνωση.

Σε γυναίκες με χαμηλό κοιλιακό ή πυελικό πόνο μπορεί να χρειαστεί παράλληλος γυναικολογικός ή ουρολογικός έλεγχος, όταν το ιστορικό δείχνει ότι δεν πρόκειται αποκλειστικά για ανορθοπρωκτικό πρόβλημα.

Ποια είναι η θεραπεία;

Η θεραπεία δεν είναι χειρουργική. Το σύνδρομο ανελκτήρων του πρωκτού δεν λύνεται με επέμβαση, γιατί το πρόβλημα δεν είναι συνήθως μία βλάβη που πρέπει να αφαιρεθεί. Είναι λειτουργική δυσλειτουργία του πυελικού εδάφους.

Η αντιμετώπιση στηρίζεται κυρίως στη χαλάρωση των μυών, στην αποκατάσταση της σωστής λειτουργίας του πυελικού εδάφους και στη μείωση του φαύλου κύκλου πόνου και μυϊκής έντασης.

Σε αυτό το πλαίσιο, σημαντικό ρόλο έχουν η φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους, η βιοανάδραση, οι τεχνικές χαλάρωσης, η διόρθωση της δυσκοιλιότητας και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η φαρμακευτική υποστήριξη.

Βιοανάδραση και φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους

Η βιοανάδραση θεωρείται μία από τις πιο τεκμηριωμένες θεραπευτικές επιλογές για το σύνδρομο ανελκτήρων, ιδιαίτερα όταν υπάρχει δυσλειτουργία χαλάρωσης του πυελικού εδάφους. Ο ασθενής εκπαιδεύεται να αναγνωρίζει και να χαλαρώνει σωστά τους μύες που διατηρούν τον πόνο.

Η φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους επίσης παίζει σημαντικό ρόλο. Δεν μιλάμε για γενικές ασκήσεις, αλλά για εξειδικευμένη προσέγγιση που στοχεύει στην υπερτονία, στα trigger points, στον λανθασμένο μυϊκό συντονισμό και στη σωστή λειτουργία της αφόδευσης και της πυελικής στήριξης.

Σε αρκετούς ασθενείς αυτή η προσέγγιση είναι πολύ πιο ουσιαστική από τα απλά αναλγητικά, γιατί στοχεύει στον μηχανισμό του προβλήματος και όχι μόνο στο σύμπτωμα.

Φάρμακα, συνήθειες και καθημερινότητα

Τα φάρμακα μπορεί να έχουν βοηθητικό ρόλο, αλλά συνήθως δεν είναι από μόνα τους η λύση. Ορισμένοι ασθενείς ωφελούνται από μυοχαλαρωτικά, αναλγητικά ή φάρμακα που στοχεύουν στη νευροπαθητική διάσταση του χρόνιου πόνου, ανάλογα με την περίπτωση.

Παράλληλα, έχει σημασία να διορθωθούν συνήθειες που συντηρούν το πρόβλημα: χρόνια δυσκοιλιότητα, παρατεταμένο κάθισμα, υπερβολικό σφίξιμο στην τουαλέτα, αυξημένο άγχος και επαναλαμβανόμενη ένταση του πυελικού εδάφους.

Η σωστή κένωση, η καλή ενυδάτωση, η ήπια κινητοποίηση, η σωστή αναπνοή και η σταδιακή εκπαίδευση χαλάρωσης του πυελικού εδάφους είναι πρακτικά στοιχεία που βοηθούν ουσιαστικά.

Πότε χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος;

Χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος όταν ο πόνος συνοδεύεται από αιμορραγία, πυρετό, απώλεια βάρους, νυχτερινό πόνο, μάζα, επίμονη αλλαγή στις κενώσεις, έντονη δυσουρία ή γυναικολογικά συμπτώματα που δεν εξηγούνται εύκολα.

Στις γυναίκες ειδικά, όταν υπάρχει πόνος χαμηλά στην κοιλιά, δυσπαρευνία, περίοδος με έντονο πόνο, ουρολογικά ενοχλήματα ή υποψία ενδομητρίωσης, η αξιολόγηση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στον πρωκτό. Η προσέγγιση πρέπει να είναι πιο συνολική.

Το σύνδρομο ανελκτήρων είναι πραγματική διάγνωση, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως εύκολη ετικέτα πριν αποκλειστούν άλλα αίτια.

Συμπέρασμα

Το σύνδρομο ανελκτήρα του πρωκτού είναι μία λειτουργική διαταραχή του πυελικού εδάφους που μπορεί να προκαλεί πραγματικό, επίμονο και συχνά πολύ ενοχλητικό πόνο. Δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωριστεί, γιατί συχνά δεν υπάρχει εμφανής βλάβη στην περιοχή.

Η σωστή διάγνωση χρειάζεται εμπειρία, κλινική σκέψη και αποκλεισμό άλλων παθήσεων. Η θεραπεία δεν είναι χειρουργική. Βασίζεται κυρίως στη χαλάρωση και επανεκπαίδευση του πυελικού εδάφους, με κεντρικό ρόλο της φυσικοθεραπείας και της βιοανάδρασης.

Το παρόν κείμενο είναι αποκλειστικά ενημερωτικό, δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή και δεν αντικαθιστά την εξέταση, τη διάγνωση ή την αξιολόγηση από γιατρό. Κάθε ασθενής με πόνο στον πρωκτό, στο περίνεο ή χαμηλά στην κοιλιά πρέπει να αξιολογείται από γιατρό.

Πηγές PubMed / NCBI

1. Levator ani syndrome presenting with vaginal pain – PMC
2. Anorectal and Pelvic Pain – PMC
3. Biofeedback is superior to electrogalvanic stimulation and massage for levator ani syndrome – PubMed
4. Treatment of levator ani syndrome: update and future developments – PubMed
5. Chronic proctalgia and chronic pelvic pain syndromes – PubMed
6. Pelvic Floor Dysfunction – NCBI Bookshelf